تبلیغات
مهندسی بهداشت محیط یزد - هر آنچه در مورد آجیل نمی دانید....
تاریخ : جمعه 1393/11/3 | 09:36 بعد از ظهر | نویسنده : مهدی ملکی سورکی

آجیل بخشی جدانشدنی از روزهای عیددیدنی که این روزها حرف‌های زیادی در حواشی آن زده می‌شود فواید و مضراتی برای انسان دارد که دانستن آن‌ها نه تنها خالی از لطف نیست بلکه بسیار واجب نیز هست.

 آجیل یکی از خوراکی‌هایی است که در ایام عید نوروز در اکثر خانه‌های ایرانی مصرف می‌شود. این ترکیب خوراکی از چندین ماده متفاوت تشکیل شده است که از این میان می‌توان به: پسته، بادام، کشمش و… اشاره کرد. در این مطلب قصد داریم تا شما را با بایدها و نبایدها و همچنین خواص و در عین حال مضرات آجیل آشنا کنیم.

چه چیز آجیل است و چه چیز نیست؟.

آجیل معمولا به میوه‌های دانه‌ای شکلی گفته می‌شود که بر روی درختان شکوفه‌ای و یا بوته‌های مستقیم رشد می‌کنند. یکی از اشتباهات در مورد آجیل این است که مردم اغلب تصور می‌کنند بادام زمینی نیز جزء این گروه می‌باشد. بادام زمینی شاید خوشمزه باشد، اما از انواع آجیل نیست و مانند نخود و لوبیا نوعی بنشن (حبوبات) است.

هر چند آجیل سویا نیز دارای خواص بسیار زیادی است اما عموما نمی‌توان آن‌ها را در زیر گروه آجیل قرار داد. آجیل سویا معمولا از خشک کردن و یا حرارت دادن دانه‌های سویا بدست می‌آید به همین دلیل به زیر گروه حبوبات تعلق دارد.

وقتی برای خرید آجیل عید به خشکبارفروشی می‌روید، معمولا چند گزینه عمده پیش رو دارید. به عبارت دیگر، خیلی از فروشندگان، از قبل چند نوع ترکیب مختلف برای آجیل نوروزی شما آماده کرده‌اند، این چند دسته عبارتند از:

۱) آجیل شور: این نوع آجیل تشکیل شده از پسته، تخمه کدو، تخمه ژاپنی، مغز بادام، مغز فندق و بادام هندی. بعضی‌ها بادام منقا را هم به این جمع اضافه می‌کنند. متاسفانه این نوع آجیل، رایج‌ترین و پرطرفدارترین نوع آجیل در ایام نوروز است. این که چرا می گوییم متاسفانه، پاسخ ساده و روشنی دارد. کافی است به صفتی که کلمه آجیل را همراهی می کند، دقت کنید: «شور!» چه کسی است که این روزها در باره عوارض ناشی از افزایش مصرف نمک و خطرات زیانبار آن چیزی نشنیده باشد یا مطلبی نخوانده باشد؟

۲) آجیل شیرین: شامل مغز گردو، کشمش، توت خشک، مغز فندق، مغز پسته، مغز بادام و بادام هندی. اگرچه از این نوع آجیل کمتر از بقیه آجیل‌ها در ایام نوروز استقبال می‌شود اما حضور مغز گردو در این ترکیب یک مزیت بسیار بزرگ به حساب می آید.

۳) آجیل چهار مغز: این آجیل تشکیل شده از مغز بادام، مغز پسته، مغز فندق و بادام هندی.

۴) آجیل مشکل‌گشا: بعضی ها معتقدند که حضور آجیل مشکل‌گشا، حتی در حجم کم، در کنار ظرف اصلی آجیل یا روی سفره هفت سین، برای صاحبخانه خوش یمن خواهد بود و به همین خاطر، کمی هم از این نوع آجیل تهیه می‌کنند. آجیل مشکل‌گشا عبارت است از ترکیب مغز فندق، مغز پسته، مغز بادام، توت خشک، کشمش، نخودچی و نقل.

۵) سلیقه شخصی: همه ما برای خرید آجیل نوروزی یک گزینه دیگر را هم پیش روی خود داریم و آن هم سبک شخصی خودمان است؛ به این معنی که ما می‌توانیم از هر کدام از اقلام آجیل به میزان دلخواه و به سلیقه شخصی خودمان خرید کنیم و آن‌ها را با هم ترکیب کنیم. در بین اقلام مختلف آجیل، معمولا مشتریان بیشترین استقبال را از پسته به عمل می‌آورند و بعد از آن به ترتیب انواع تخمه، بادام، بادام هندی و مغز فندق مورد توجه قرار می گیرد.

۶) آجیل های وارداتی: این روزها در آجیل فروشی‌ها و فروشگاه‌های عرضه‌کننده خشکبار، آجیل‌های هندی، تایلندی و ژاپنی هم پیدا می‌شود که به خاطر تنوع رنگی و طعم تندشان مشتریانی هم برای خودشان دست و پا کرده‌اند. در این نوع آجیل‌ها انواع رشته، ذرت، نخود و باقلا هم پیدا می‌شود. البته بعید به نظر می‌رسد که کسی بخواهد میز پذیرایی عید خود را با آجیل‌های رنگی شرق آسیا تزیین کند.

توصیه‌هایی برای خرید آجیل سالم

آجیل از آن دسته مواد غذایی است که همه ما عادت کرده‌ایم که آن را به شکل باز یا، به اصطلاح، فله‌ای خریداری کنیم. شاید شما هم مثل خیلی‌های دیگر اصلا روحتان خبر نداشته باشد که می‌شود آجیل را به شکل بسته‌بندی شده و دارای پروانه بهداشتی تهیه کرد.

البته خیلی‌ها هم این نکته را می‌دانند اما با این وجود ترجیح می‌دهند که خرید خود را به شکل فله‌ای انجام بدهند و برای این کارشان هم دلایل متعددی دارند از جمله این که: آجیل باز ارزان‌تر از انواع بسته‌بندی شده است، می‌شود آن را به حداقل میزان دلخواه خریداری کرد، می‌شود آن را قبل از خرید، چشید و امتحان کرد و دیگر هیچ هزینه اضافی هم بابت بسته‌بندی آن پرداخت نمی‌شود.

اما واقعیت چیز دیگری است. شرایط نگهداری، نحوه تهیه و فرآوری، میزان و نوع رنگ به کاررفته و بسیاری از عوامل دیگر وجود دارند که در سلامت آجیل نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا می‌کنند. تهیه آجیل بسته‌بندی شده و دارای پروانه بهداشتی به این معنی است که خریدار می تواند از بابت این جوانب، آسوده خاطر باشد.

نکته بسیار مهم دیگر این است که آجیل و خشکبار قابلیت آلودگی به سموم قارچی نظیر آفلاتوکسین را دارند. واحدهای صنعتی با توجه به وجود پروانه های بهداشتی، ضوابط و دستورالعمل های وزارت بهداشت، ملزم به اندازه‌گیری آفلاتوکسین بر روی محصولاتشان هستند اما در محصولات سنتی آجیل و خشکبار که به صورت باز و فله‌ای عرضه می‌شود، این اندازه‌گیری‌ها صورت نمی‌گیرد و محصول تولیدی قابل ردیابی نیستند.

اما اگر به هر دلیلی ترجیح می‌دهد که خرید خود را به همان شکل سنتی انجام بدهید، تلاش کنید تا هنگام انتخاب و خرید آجیل نوروزی، نکات زیر را حتما رعایت کنید:

1) سعی کنید تا حد امکان آجیل عید خود را از فروشگاه‌های معتبر که اجناسی با کیفیت مرغوب و تازه عرضه می‌کنند، بخرید. از خرید گذری یا خرید از دستفروشان خودداری کنید.

2) هنگام خرید آجیل به تازگی آن توجه داشته باشید. آجیل تازه نباید هیچ گونه بوی نامطبوعی داشته باشد؛ نه بوی نا، نه بوی ماندگی، نه بوی تند و نه بوی ترشیدگی.

3) به ظاهر آجیل خوب دقت کنید. وجود حفره یا کپک‌زدگی از نشانه‌های کهنگی آجیل است. اگر در میان آجیل، بقایای حشرات مرده یا زنده را دیدید، بدانید که آجیل کهنه و فاسد است.

4) مقداری از آجیل را در مشت خود بریزید و کمی منتظر بمانید. سپس آجیل را خالی کنید و ببینید که آیا روی دست شما رنگ پس داده است یا نه. پس دادن رنگ، نشانه غیربهداشتی بودن آجیل است. طبق دستورالعمل‌های مقامات بهداشتی، به کار بردن هر نوع رنگ، حتی رنگ‌های مجاز خوراکی، در تولید آجیل‌ها ممنوع است. بد نیست بدانید که در تولید و تهیه آجیل‌های بسته‌بندی شده و دارای پروانه بهداشتی، از هیچ گونه رنگی استفاده نمی‌شود و در صورت لزوم هم از رنگ‌های طبیعی مانند زعفران و زردچوبه استفاده می‌کنند.

5) یک نکته دیگر در مورد رنگ آجیل؛ از خرید پسته‌هایی که پوست بسیار زرد و براق یا مغز قرمز رنگ شده دارند، خودداری کنید. دور تخمه‌های پررنگ را هم خط بکشید. آن‌ها را به زور رنگ‌های مصنوعی به این شکل درآورده‌اند.

6) از لب خندان ها هم پرهیز کنید. می دانید چطور پسته‌ها را به شکل لب خندان در می‌آورند؟ آن‌ها را در ظرف‌های آب گرم می‌ریزند تا باد کنند، بعد آن‌ها را داخل ظرف آب سرد می‌ریزند تا پوست‌شان به اصطلاح بترکد. این اختلاف دمای ناگهانی، یا به اصطلاح شوک حرارتی، روی کیفیت پسته تاثیر منفی می‌گذارد و علاوه برآن موجب نم کشیدن پسته هم می‌شود. این پسته‌ها زودتر فاسد می‌شوند.

7) تخمه‌های لب خندان هم انتخاب خوبی برای خرید نیستند. مغز تخمه وقتی در مجاورت هوا قرار می گیرد، علاوه بر طعم، کیفیت خود را نیز از دست می‌دهد و زودتر از انواع دربسته فاسد می‌شود.

8) همان طور که قبلا هم اشاره شد، واقعا چه کسی است که از مضرات نمک اطلاع نداشته باشد؟ پس سعی کنید آجیلی را که انتخاب می‌کنید شور نباشد و کمتر بوداده شده باشد.

9) از خرید و مصرف آجیل‌های رنگ‌شده خودداری کنید.

10)  رنگ‌هایی که برای رنگ کردن تخمه، بادام و غیره استفاده می‌شود، عمدتا غیرمجاز بوده و گاهی حساسیت‌های شدیدی را در مصرف کننده ایجاد می‌کند.

11) نگهداری طولانی آجیل، تغییرات شیمیایی را در پی داشته و باعث ایجاد بوی کهنگی با طعم نامطلوب می‌شود. بنابراین از مصرف آجیل کهنه جدا خودداری کنید.

12) در صورتی که بر روی آجیل مانند پسته، فندق و پسته شامی، سوراخ‌هایی مشاهده کردید، از مصرف این گونه تنقلات بایستی خودداری کنید؛ چرا که علامت آفت‌زدگی بوده و در داخل سوراخ ها لارو حشرات، به صورت کرم‌هایی به اندازه دانه برنج وجود دارد.

13) ممکن است در مراکز عرضه آجیل، محصولاتی را که کهنه یا آفت زده هستند، مجددا بو داده و یا مخلوط کنند؛ در هنگام خریداری به این موضوع توجه کنید.

14) نگهداری آجیل و خشکبار در مکان‌های مرطوب، موجب کپک‌زدگی و قارچ‌زدگی آن‌ها می‌شود که هم موجب تغییر شکل ظاهری، بو و طعم نامطبوع می‌شود و هم در اثر ترشح بعضی از سموم، عوارض مختلفی در مصرف‌کننده ایجاد می‌کند.

15)  مغز گردو نیز نسبت به آفات انباری و کپک‌ها بسیار حساس است و در اثر نگهداری در شرایط نامناسب به سرعت به این گونه عوامل آلوده می‌شود. بنابراین از مصرف آن‌ها باید جدا خودداری کنید.

روغن فراوان موجود در مغز گردو، در اثر کهنگی، تغییر حالت داده و طعم نامطبوع و گاهی هم طعم صابون پیدا می‌کند و مصرف آن عوارض مختلفی را به بار می‌آورد.

16) از مصرف مغز گردوهای سیاه شده که عمدتا به دلیل رشد کپک‌ها و قارچ‌ها بوده، و در اثر رشد این عوامل سموم خطرناکی مانند مایکوتوکسین‌ها در آن جا ایجاد می‌شود، بایستی جدا خودداری کنید.

17) برای تهیه نخودچی نیز ممکن است از نخودهای آفت‌زده استفاده شده باشد. لذا در هنگام خریداری دقت کنید، علامت آفت زدگی (سوراخ های مرئی) در آن‌ها دیده نشود.

18)  آرد نخودچی را که دارای مجوز بسته‌بندی از وزارت بهداشت بوده، از مراکز مطمئن و به صورت بسته‌بندی شده، تهیه و مصرف کنید.

19) چنانچه در هنگام مصرف تخمه، پسته و بادام، دست ها و لب‌ها رنگین شدند، این امر علامت مصرف رنگ‌های شیمیایی در تهیه آن ها است که بایستی از مصرف این گونه تنقلات جدا خودداری کنید.

20) تخمه آفتاب گردان نیز ممکن است با رنگ مشکی شیمیایی رنگین شود؛ در هنگام خرید و مصرف به این موضوع نیز توجه کنید که از مصرف آن ها باید خودداری شود.

21)  آفلاتوکسین یکی از سموم مترشحه از نوعی کپک است که در هنگام برداشت یا فرآوری یا حمل و نقل نامناسب، در پسته یا فندق یا پسته شامی به وجود می‌آید که بایستی تولیدکنندگان و مصرف کنندگان به این موضوع توجه کنند.

22) قنادی‌ها و کارگاه‌های تولید کننده گز، سوهان، حلواشکری، باقلوا و بستنی بایستی برای تامین سلامت مصرف کنندگان نهایت دقت را انجام دهند که از مغز پسته‌های کهنه، آفت‌زده و کپک‌زده که باعث بالارفتن سموم مترشحه از کپک‌ها (افلاتوکسین) می شود، جدا خودداری کنند.

23) از مصرف محصولاتی مانند معجون که حاوی مغز پسته، بادام، گردو و از این قبیل هستند، به لحاظ نامطمئن بودن سلامت این مواد جدا خودداری کنید.

24) انواع آجیل بایستی در جای خشک و خنک نگهداری شوند.

25) از خریداری و مصرف انواع پسته، مغز گردو و… که توسط دوره‌گردها عرضه می شوند، به دلیل اینکه عمدتا از محصولات آلوده تهیه یا مخلوط شده‌اند، خودداری کنید