تبلیغات
مهندسی بهداشت محیط یزد - قلعه خرگوشی سورک...
تاریخ : یکشنبه 1395/01/15 | 06:59 بعد از ظهر | نویسنده : مهدی ملکی سورکی


یكی از مهمترین راه های تجاری و ارتباطی در منطقه یزد از دیر باز راه های ارتباطی با مناطق شمالی از جمله شهر های هم جواری چون نایین و اصفهان می باشد. در قدیم از اردكان كه به راه افتید به سمت شمال از روستا های احمد آباد و ترك آباد و سرو علیا و ارجنان كه گذر می كردید به روستای زیبا و پر جاذبه عقدا با تمام راز و رمزش می رسید شما كنون یك منزل را پشت سر گذارده و شب به اویل خود نزدیك شده .یك منزل در واقع چهار فرسخ یعنی 32 كیلو متر می باشد این مسیری است كه انسان در طی حدودی 12 ساعت با پای پیاده می تواند طی كرد. این قاعده باعث ساخت كاروانسرا های ایران و شاید تمامی جهان شده است. شما از كاروانسرای ابو القاسم رشتی عقدا كه عبور كنید برای رسیدن به كاروانسرای خرگوشی سورک چهار منزل در راه دارید و برای

رسیدن به ورزنه شش منزل دیگر. بعد از عقدا به ترتیب باید از كاروانسرا های و رباط های نارستان ،خلیل آباد،شور آب ،یغمیش عبور كنید و پس از دهستان سورک، دشتی باز و سنگلاخی به نام خرگوشی می رسیم و در میان آن در كنار راهی مالرو رباطی عجیب و زیبای خرگوشی سورک برسید و بعد از رباط های زیبای نه گنبد و در آخر ورزنه. رباط خرگوشی با پایه های سنگی و بدنه سازی آجری یادگاری از دوران صفویه بوده و از سازه های كه به دستور شاه عباس صفوی ساخته شده است.بنایی كه زمان های بودن و نفس كشیدن باتلاق گاو خونی را به یاد دارد ،رباطی كه یادگاری از علی رضا عباسی خطاط معروف دربار صفوی را بر سردر خود نگاه داشته است كه بر پانزده قطعه سنگ یشم به عرض شصت و طول هشت متر نوشته شده ومتن كتیبه به این شرح می باشد« امر فرمودند بانشاء این رباط بندگان نواب كامیان كلب آستانه حضرت امیر المؤمنین علی بی ابی طالب «ع» عباس الموسوی الصفوی بهادرخان خلد الله ملكه ، و ثواب آن به روح جد بزرگوار خود پادشاه غفران پناه فردوس بارگاه شاه صهماسب انارالله برهانه هبه فرمودند ،كتبه علیرضا العباسی ، 1023 ». نگینی ارزشمند كه به دلیل نزدیكی به دو دهستان سورک و ورزنه بسیار مهم بوده و از رونق خوبی در ادوار مختلف برخوردار بوده است. اما به دلیل تغییر مسیر راه اصفهان به یزد سالیان است كه متروك و بی رونق مانده و به شترگاه ساربان منطقه تبدیل شده و این خود باعث تخریب سریعتر این بنای ارزشمند شده است. این بنا كه در حوزه استحفاظی میبد قرار دارد تا سال 1386 در فهرست آثار ملی ندوشن ثبت گردیده بود كه با تلاش نمایندگی میراث فرهنگی اردكان به فهرست آثار این شهرستان منتقل گردید.


این رباط چهار ایوانی بوده و در اضلاع شرق و غرب خود هفت طاق پوش دارد كه مركز ایوان و در هر سوی ایوان سه اتاق دیگر می باشد. در اضلاع شمالی و جنوبی هفت طاق نما دارد كه كه در مركز ایوان ها و در طاق نمای های انتهایی به طویله های پشت اتاق ها راه می یابد. ایوان ضلع جنوبی دارای محراب بوده و این نكته ای است كه قابل اهمیت می باشد. تا ارتفاع دو متری و تا پای طاق قوس ها و سقف ها بنا از سنگ لاشه منطقه ساخته شده و ارتفاع بالا با آجر می توان دلیلش دوری را كوره های آجر پزی به بنا باشد و نیز سیل های احتمالی كه از منطقه می گذشته. از اثار نفیس دیگر بنا باید به دو قطعه سنگ سیاه رنگ اشاره كرد كه در دیوار ورودی رباط نصب گردیده بود كه یكی از آنها در سالهای پیش روبوده شده و دیگری در موزه اردكان نگهداری می شود.متن این سنگ كه تاریخ ساخت بنا را اشاره دارد بدین شرح می باشد«هوالله سبحانه،به سعی العبد الملك المعبود الا له اسد الله بن حسن خانه خواه،سنه 1023» . این رباط را ازسوی می توان به كارباط یا خان هم نامید وجود پنج برج نما در هر ضلع و حفره های تیر انداز در بالای دیوار ها خود یكی از این دلایل است كه این رباط علاوه بر كاربری خدماتی كاربری نظامی هم داشته است.یكی دیگر از دلایل وجود شاه نشین بر سر درب ورودی می باشد كه هم محل اقامت بزرگان بوده و هم در زمان نبود كاروانی در كارباط محل اقامت كاروان دار و كسانی كه از بنا محافظت می كردند.


اكنون بعد از گذشت 408 سال از ساخت این بنای ارزشمند نشانه های تخریب ، مشاهده می شود و بی توجه ای به با ارزش ترین مجموعه خدماتی اردكان و شاید هم می توان گفت استان یزد چهره مریض و در خطری را به آن داده است. بنایی كه با مساحت 6400 متر مربعی فضای عجیبی را در میان بیابان ساخته است .وجود حیوانات و ریخت شدن فضولات آنها در پای دیوار های بنا باعث تركیب شدن آمونیاك موجود با باران شده و به همراه آهك ساخت بنا باعث از هم پاشیدگی ملات بنا شده و این یعنی ریزش و سستی تدریجی و نرم دیوار ها.به علاوه گیاهان خودرو در دیوار ها باعث نفوذ و فشار به بخش های فوقانی شده اند. به هر حال كمی توجه به این بنای با ارزش ثبت شده در آثار ملی كشور باعث دادن زندگی دوباره به آن می شود.اگر باكمی مرمت و مشاركت ساربانان منطقه و نیز بخش نجوم شهرستان این مكان می تواند باز به كاربری اصلی خود یعنی سرای كاروانی ها باز گردد. 1. نفیس ترین اثر باقی مانده در این رباط کتیبه ای به خط « علی رضا عباسی » خوش نویس مشهور دوران شاه عباس است که بر پیشانی رباط میان شاه نشین در سردر ورودی می درخشد و متن آن در سال 1023ق. نوشته شده است.